پایان نامه با موضوع خسرو و شیرین، نمایشنامه، ادبیات تطبی، ادبیات تطبیقی

شاعر و آثار آن‌ها به سبب و انگیزه تالیف خسرو و شیرین و گل و نوروز پرداخته می‌شود. در ادامه به بررسی همانندی‌های دو داستان به مواردی که گل و نوروز تحت تاثیر خسرو و شیرین بوده، اشاره شده است. پس از آن به بررسی عناصر داستان در این دو منظومه پرداخته می‌شود و مواردی از قبیل : موضوع، درونمایه، حقیقت مانندی، پیرنگ، شخصیت پردازی، زاویه دید، صحنه‌پردازی، گفت و گو و لحن داستان مورد بررسی و مقایسه قرار می‌گیرد که در این میان به بحث شخصیت‌پردازی توجهی ویژه شده است و این که قهرمانان این دو داستان از چه طبقه‌ای هستند، ویژگی‌های فردی وروحی آنان و نقش گفت و گو و توصیف در روند تکاملی شخصیت‌ها مورد توجه قرار گرفته است. در فصل چهارم به بررسی صور خیال در این دو منظومه پرداخته می‌شود و تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه و اغراق را مورد بررسی قرار می‌گیرد. در فصل پنجم به بررسی ومقایسه خسرو وشیرین و گل ونوروز از منظر زبانی پرداخته می‌شود ومباحثی چون نحو، واژگان وترکیبات این دو منظومه مورد بحث قرارمی‌گیرد. فصل ششم به بررسی توصیف در این دو منظومه و مقایسه توصیفات نظامی و خواجو با یکدیگر اختصاص یافته است، و مواردی مانند مناظر طبیعی، اشخاص، عناصر انتزاعی و… مورد بحث قرار می‌گیرد. 
مشابه با این پژوهش و در زمینه‌ی مقایسه‌ی آنتونی و کلئوپاترا و خسرو و شیرین پژوهش خاصی انجام نشده است. این پایان‌نامه اولین پژوهش در این زمینه است.
1-5 اهمیت و ضرورت پژوهش:
ادبیات تطبیقی در سالیان اخیر کم کم در میان پژوهشگران و محققان جایگاه خود را پیدا می‌کند. صاحب نظران و محققان این عرصه از جوانب مختلف مضمونی و فرمی رمان‌ها و داستان‌ها را مورد کنکاش قرار داده و به مقایسه و بررسی آثار گوناگون در حوزه‌ی ادبی پرداخته‌اند. در دوران گذشته کمتر به ادبیات تطبیقی و مقایسه‌ی آثار گوناگون پرداخته می‌شد. اما ادبیات تطبیقی راهی تازه است و ما در ابتدای راه هستیم. لذا این امکان برای نگارنده وجود دارد که پا در میدان پژوهش گذاشته و اسب در میدان بلاغت و فصاحت بتازانم.
نگارنده توسط یکی از اساتید با ادبیات تطبیقی آشنا شدم و مبادرت به بررسی و مقایسه دو کتاب آنتونی و کلئوپاترای شکسپیر و خسرو وشیرین نظامی کردم.
خسرو وشیرین منظومهای عاشقانه از حکیم نظامی گنجوی است. پر ارزشترین حاصل عمر نظامی پنجگنج اوست. یکی از این پنجگنج پرارزش خسرو و شیرین است. خسرو و شیرین داستان عاشقانهای است که در خلال این داستان علاوه بر عشق خسرو و شیرین سخن از عشق فرهاد نیز به میان میآید. نظامی، در این اثر گرانسنگ به پیچیدگیها و موانع این عشق پرداخته است؛ عشقی که سرانجام ناکام می‌ماند. ولی خسرو و شیرین؛ عشق دو طرفهای است که به وصال منتهی میشود. ولی این وصال نیز دیری نمیپاید و هر دو زندگی را ترک میگویند.
آنتونی و کلئوپاترا یک نمایشنامه‌ی درام از ویلیام شکسپیر است. داستان عاشقانه‌ای که در دل آن عشق و دروغ در مقابل هم قرار می‌گیرند و به مرگ دو دلداده می‌انجامد. داستانی تلخ، که پایان غم انگیز آن بر ژرفای جان آدمی اثر می‌نهد.
1-6 اهداف پژوهش:
الف-هدف کلی
هدف از این پژوهش بررسی و مقایسهی مضامین ادبی و هنری در دو اثر خسرو و شیرین نظامی و آنتونی
و کلئوپاترای شکسپیر میباشد.
ب-اهداف جزئی:
– بازشناسی و بررسی دو اثر خسرو و شیرین نظامی و آنتونی و کلئوپاترای شکسپیر
– بیان ویژگی‌ها و تحلیل ساختاری و فرمی خسرو و شیرین نظامی و آنتونی و کلئوپاترای شکسپیر
1-7 فرضیه‌ها :
چند پاسخ به عنوان فرضیه‌ی تحقیق مطرح می‌شود:
1- برخی شباهت‌های ادبی و مضمونی میان « خسرو و شیرین نظامی» و « آنتونی و کلئوپاترای شکسپیر»وجود دارد.
2- برخی شباهتهای مضمونی میان « آنتونی و کلئوپاترای شکسپیر» با« زندگانی مارکوس آنتونیوس» اثر پلوتارک مشاهده میشود.
3- برخی شباهتهای مضمونی میان« خسرو و شیرین » و « شاهنامه» مشاهده میشود که نشانهی آن است که نظامی در سرودن خسرو و شیرین تحت تاثیر شاهنامه بوده است.
4- از مطالعهی اثر « آنتونی و کلئوپاترای شکسپیر» و« خسرو و شیرین نظامی » مشخص می‌شود که هر دو در درون آثار خود خلاقیت ادبی منحصربه فرد داشتهاند.
1-8 روش انجام پژوهش:
این پژوهش به روش کتابخانه‌ای و فیش‌برداری انجام خواهد شد. در این روش محقق ابتدا به مطالعه ،بررسی و فیش‌برداری از مطالب و مضامین مرتبط با دو اثر آنتونی و کلئوپاترا و خسرو و شیرین پرداخته و سپس داده‌ها و یافته‌ها تجزیه و تحلیل می‌شوند و در نهایت نتیجه‌گیری انجام خواهد شد.

2 فصل دوم:
تاریخچه‌ی ادبیات تحقیق

2-1 خلاصه‌ی داستان خسرو و شیرین:
بر طبق روایت نظامی آشنایی فرهاد با شیرین از این قرار است: خورش همیشگی شیرین شیر بود؛ اما چون پیرامون قرارگاه او همه خرزره می‌رویید؛ چوپانان گله را به دور جای‌ها می‌بردند و شیر آوردن از آنجا بر خدمتکاران او دشوار بود. شیرین پیوسته در اندیشه‌ی این کار بود؛ تا این که شبی شاپور نقاش و ندیم خاص خسرو با او گفت: برای حل این دشواری مهندسی فرزانه و استاد به نام فرهاد می‌شناسد که در چین هر دو شاگرد یک استاد بوده‌اند.
شیرین از این خبر شادمان شد و روز دیگر شاپور فرهاد را به سراپرده‌ی شیرین برد. شیرین از فرهاد خواست اگر بتواند از جایگاه گوسفندان تا قصر او جویی بتراشدکه چوپانان از آن جوی شیر به کاخ او جاری کنند؛ مشکل او آسان شده است. سخنان شیرین ف
ر
هاد را عاشق کرد. وقتی فرهاد از اندیشه‌ی شیرین آگاه شد به کار پرداخت. عشق نیز نیروی آن مرد را افزون کرده بود.
در مدتی کوتاه سنگ‌ها را شکافت و جویی چنان که شیرین خواسته بود پدید آورد. شیرین از تلاش شگفت انگیز فرهاد آگاه شد؛ در آنجا به دیدن حاصل کار آمد. بر دست و هنر او آفرین‌ها گفت. آنگه گوهرهای گوشوار خویش را بگشود و به او بخشید.
ازآن پس روزگار فرهاد از سوز عشق و با غم و زاری می‌گذشت؛ تا یکی از بزرگان درگاهِ خسرو به او خبر داد که عشق فرهاد به شیرین زبانزد مردم شده و او راه صحرا را گرفته؛ سرگردان است. واکنش خسرو دو گانه بود: از یکسو شادمان شد که معشوق او آنقدر دوست‌داشتنی ست که همه را مجذوب می‌گرداند. از سوی دیگر با آگاه شدن از رقیب رشک و حسد بر او غلبه کرد. با چند تن از بزرگان مشورت کرد که با این مرد چه کند؟ اگر او را به حال خود رها کند؛ کار خسرو تباه خواهد شد و اگر خونش را بریزد بی‌گناه را کشته است. نخست خردمندان پاسخ دادند با پول و زر باید او را به زنجیر کشید. این دو به مناظره می‌پردازند؛ اما عشق شاه و گدا نمی‌شناسد. خسرو در می‌یابد که به مناظره‌ی بی‌حاصل دست‌زده است و از عهده حریف بر نمی‌آید. بدین سبب در صدد چاره‌ای دیگر بر‌می‌آید.
خسرو قیافه‌ی سیاست پیشه‌ای زیرک را به خود می‌گیرد: نرمش و خواهش را در پیش می‌گیرد؛ حریف را به دنبال کار محال می‌فرستد و او را از میدان به در می‌کند. شگفت آنکه حتی به این حقارت نیز تن در می‌دهد که فرهاد را به حرمت شیرین سوگند دهدو حریم معشوق را برای رقیب بگشاید و از حاجتمندی خویش سخن گوید.
گویا خسرو از یاد برده که فرهاد پیش از این با کوه دست و پنجه نرم کرده است و از شکافتن کوه پروایی ندارد. به علاوه پشت او به کوه عشق است و از آن کسب نیرو می‌کند . از این رو اکنون این فرهاد است که پذیرفتن خواهش خسرو را به شرطی دشوار موکول می‌کند: ترک عشق شیرین.
چگونه خسرو می‌توانست بر مسند قدرت این سخنان را بشنود و خشمگین نشود و قصد جان فرهاد نکند؟ اما باز بر خویشتن چیره شد. با خود اندیشید فرهاد این را به پایان نتواند برد. پس از قبول شرط وی نگران نباید بود.
فرهاد از عهده‌ی کاری سخت‌تر از شکافتن کوه برآمده بود: قول گرفتن از پادشاه که از شیرین دست بردارد. پس او از کندن کوه هراسی نداشت. از این رو بی‌درنگ به جانب کوه می‌رود؛ مگر نه آنکه بسیاری از کارهای بزرگ و ناممکن را عاشقان راستین انجام پذیر کرده اند؟(فراهانی،302:1378)

2-2 خلاصه‌ی آنتونی و کلئوپاترا:
«آنتونيوس‌ و كلئوپاترا» يكي‌ از تراژدي‌هاي‌ بزرگ‌ تاريخي‌ شكسپير است‌، كه‌ كالريج‌، اديب‌ انگليسي‌ آن‌ را «شاعرانه‌ترين‌ اثر» شكسپير خوانده‌ است‌. داستان‌ آن‌، شرح‌ عشق‌ورزي‌ «آنتونيوس» سردار رومي‌، با «كلئوپاترا» شهبانوي‌ مصر است‌، كه‌ سرانجام‌ به‌ مرگ‌ هر دو دلداده‌ منجر مي‌شود. رودرروئي‌ عشق‌ و مقام‌ است‌. شكسپير در آن‌ همه‌ی نبوغ‌ خود را به‌ كار انداخته‌، تا دو گرايش‌ نيرومند بشر – عشق‌ و قدرت‌ – را به‌ تقارن‌ بگذارد. سرانجام‌ مرگ‌ برنده‌ی‌ نهایي‌ مي‌شود.(شکسپیر،4:1363)
ترجمه فارسی همراه است با مقدمه‌ای در 38 صفحه، شامل تحلیل ماجرا و اشاره‌‌هایي‌ به‌ موارد مشابهي‌ كه‌ در ادب‌ فارسي‌ به‌ ياد مي‌آيد.
از روي‌ تراژدي‌ شكسپير يكي‌ از مجلّل‌ترين‌ فيلم‌ها تهيّه‌ شده‌، و خود نمايشنامه‌ بارها در تئاترها به‌ نمايش‌ آمده‌.
سيْر واقعه‌ طوري‌ است‌ كه‌ دو فرد كه‌ در آغاز زندگي‌ جز تعيّش‌ و كامجویي‌ و جاه‌طلبي‌ مقصود ديگري‌ نداشتند، بتدريج‌ بر اثر تابش‌ آفتاب‌ عشق‌، چنان‌ پخته‌ مي‌شوند كه‌ كمال‌ وجودي‌ خود را جز در مرگ‌ نبينند، و خود قيصر كه‌ معاند آن‌ها بوده‌ است‌، پس‌ از مرگشان‌ مي‌گويد:
– «هيچ‌ گوري‌ بر زمين‌، جفتي‌ بدين‌ نام‌آوري‌ در خود جاي‌ نخواهد داد.»
در ديباچه‌ آمده‌ است‌:
– «شكسپير كه‌ همه‌ی مسائل‌ بشري‌ و عظمت‌ و مصيبت‌ زندگي‌ را ناشي‌ از معارضه‌ی «شور» و «عقل» مي‌بيند، در اين‌ اثر بار ديگر اين‌ دو را به‌ زورآزمائي‌ وامي‌دارد، كه‌ عاقبت‌ چنانكه‌ بايد «شور» چيره‌ مي‌شود، و كار را به‌ تباهي‌ مي‌كشاند، ولي‌ اين‌ شكستي‌ است‌ كه‌ در آن‌ فتح‌ نهفته‌ است‌. ظفرمندان‌ واقعي‌ همان‌ مغلوبان‌ هستند، زيرا بناگهان‌ همه‌ی‌ سرمايه‌ی وجودي‌ خود را قابل‌ اشتغال‌ كرده‌ و به‌ درخشش‌ آورده‌اند. تنها مجازاتي‌ كه‌ براي‌ دست‌ كم‌ گرفتن‌ عقل‌ براي‌ آن‌ها بريده‌ مي‌شود آن‌ است‌ كه‌ به‌ مرگ‌ زودرس‌ محكوم‌ گردند.»
شكسپير به‌ آنتونيوس‌ سيماي‌»شرقي‌ مآب‌« بخشيده‌ است‌ كه‌ عشق‌ را برتر از هرچيز مي‌شناسد. كلئوپاترا نيز كه‌ خون‌ يوناني‌ در تن‌ خود دارد، و پرورده‌ی ساحل‌ نيل‌ است‌، از تركيب‌ حسابگري‌ و شوريده‌ سري‌ شرقي‌ هر دو نصيب‌ مي‌برد، و در ادب‌ فارسي‌، گاه «ویس» و گاه‌ «شيرين» را به‌ ياد مي‌آورد. در كلئوپاترا بيشتر از زيبائي‌ آن‌ نيروي‌ سحاري‌ است‌ كه‌ آن‌ خوانده‌ شده‌ است‌. شكسپير از «جلوه‌هاي‌ گوناگون‌ بي‌ انتهاي‌ وجود او» حرف‌ مي‌زند.
پايان‌ كار دو دلداده‌، بطرز عجيبي‌ شبيه‌ به‌ پايان‌ زندگي‌ خسرو و شيرين‌ مي‌شود. عشق‌هاي‌ بزرگ‌ در انتهاي‌ خود به‌ هم‌ شبيه‌ مي‌گردند.(اسلامی ندوشن،5:1363)
آنتونیوس و کلئوپاترا نمای
شنامه‌ای عاشقانه و تراژیک اثر ویلیام شکسپیراست. در این نمایشنامه آنتونی – سردار بزرگ رومی- آنچنان در دام عشق کلئوپاترا، ملکه مصر، اسیر می‌شود که سلطنت و لشکرکشی و مسئولیت‌های دیگر خود را به هیچ می‌شمارد. اگرچه ضرورت اقتضا می‌کند که به خاطر سازش با همکار خود ،قیصر، اکتاویوس به روم بازگردد و با خواهر او ازدواج کند، عشق کلئوپاترا بار دیگر باعث می‌شود که همه‌چیز را ترک کند و به مصر بازگردد. عاقبت رقابت سیاسی بین دو سردار رومی منجر به جنگ می‌شود. آنتونی شکست می‌خورد و خودکشی می‌کند. کلئوپاترا هم پس از مرگ دلداده‌ی خود برای اینکه او را در رکاب قیصر اکتاویوس به اسارت به روم نبرند، دست به خودکشی می‌زند.
نمایشنامه‌ی غم‌انگیز آنتونی و کلئوپاترا که ظاهراً در سال ۱۶۰۶ یا ۱۶۰۷ به رشته‌ی تحریر درآمده است. درحقیقت مکمل نمایشنامه‌ی ژولیوس سزاراست. که در سال ۱۵۹۹ نوشته شده است.
موضوع نمایشنامه از تاریخ پلوتارک، مورخ یونانی قرن دوم میلادی، به نام زندگانی مارکوس آنتونیوس اقتباس شده است. این نمایشنامه پس از ترجمه از زبان یونانی به فرانسه در سال ۱۵۷۹ به انگلیسی ترجمه شد و چاپ دوم آن در سال ۱۵۹۵ آماده گشت. درمورد ژولیوس سزارشکسپیر قطعات مناسبی را از کتاب پلوتارک انتخاب کرد و نمایشنامه را به دلخواه خود تنظیم نمود ولی درمورد آنتونی

Leave a Comment