فایل دانشگاهی – ارزیابی تأثیر درآمدهای ناشی از زکات بر مصرف کلان در اقتصاد ایران- قسمت ۶

١- درآمد از مزد و حقوق – بخش دولتی و عمومی ٢- درآمد از مزد و حقوق – بخش خصوصی ٣- درآمد از مشاغل آزاد کشاورزی ۴- درآمد از مشاغل آزاد غیر کشاورزی۵- درآمدهای متفرقه (نظیرحقوق بازنشستگی، درآمد ازمحل اجاره املاک ومستغلات و…)۶- درآمد حاصل از فروش کالاهای دست دوم
در سطح کلان نیز درآمد ملی شامل کلیه درآمدهای به دست آمده از طریق افراد، موسسات دولتی وخصوصی،بنگاه‌های تولیدی و کلیه درآمدهایی است که در طول یک دوره مالی به دست می‌آید.
۱-۹-۳) تورم
شاخصهای عمومی پاشه، فیشر و لاسپیرز هستند که در محاسبه تورم مورد استفاده قرار می‌گیرند. نزدیک‌ترین شاخص برای محاسبه نرخ تورم، شاخص قیمت بوده و به عنوان تقریب بسیار نزدیکی برای محاسبه نرخ تورم در اکثر کشورهای دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی معیار سنجش تغییرات قیمت کالاها و خدماتی است که توسط خانوارهای شهرنشین ایرانی به مصرف می‌رسد. اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران علاوه بر محاسبه شاخص بهای و شاخص کالاها و خدمات مصرفی، شا ص های دیگری مانند شاخص بهای تولیدکننده(ppi) و شاخص بهای کالاهای صادراتی (xpi) را نیز محاسبه می‌کند.
۱-۹-۴) ثروت
معیار تعیین ثروت هر فرد دارائی‌های هر فرد است. بعضی از دارائی‌ها واقعی هستند مثل ماشین، زمین وساختمان و کالاهای مصرفی بادوام و نوعی دیگر دارائی‌های مالی نامیده می‌شوند که شامل سهام، اوراق قرضه وغیره می‌باشند.
۱-۱۰) نوآوری تحقیق
در مورد زکات در کشور هر چند مطالعاتی انجام شده است ولی این مطالعات و پژوهش‌ها بسیار کم بود است. علت عمده آن هم شاید نبود اطلاعات جامع و کافی و در دسترس در زمینه زکات باشد. اکثر مطالعات انجام شده در مورد زکات به نقش آن در فقر زدائی و توزیع درآمد تاکید دارد ولی در کشور در مورد تاثیر زکات بر مصرف مطالعه خاصی انجام نشده است. یک مورد مطالعه که در کشور مالزی در مورد تاثیر زکات بر مصرف کلان مشاهده گردید که در آن صرفا از دو متغیر یکی از مصرف به عنوان متغیر وابسته و دیگری از درآمد به عنوان متغیر وابسته استفاده کرده بود. نوع آوری این تحقیق این بود که ضمن اینکه برای اولین بار زکات را از منظر مصرف و ویکی از متغیرهای کلان اقتصادی مورد مطالعه قرار داده بود . همچنین تابع مصرف با لحاظ قراردادن متغیرهای درآمد، زکات، ثروت، تورم و جمعیت به طور ضمنی مورد مطالعه قرار داده است.
فصل دوم
ادبیات تحقیق
۲-۱)ﺯﻛﺎﺕ ﺩﺭ ﻟﻐﺖ:
ﺭﻳــﺸﻪ ﺯﻛــﺎﺕ ﺍﺯ ﺯﻳــﺎﺩﻩ ﺍﺳــﺖ ﻭ ﻣﻌﻨــﺎﻱ ﺁﻥ ﺩﺭ ﻟﻐــﺖ ﺯﻳــﺎﺩﻩ ﻭ ﺭﺷــﺪ ﻳــﺎﻓﺘﻦ ﺍﺳــﺖ (الشرباصی، ۹۸۱ ،حرف الزاء) ﺩﺭ ﻣﻘﺎﻳﻴﺲ ﺍﻟﻠﻐﻪ ﺁﻣﺪﻩ ﻛﻪ «ﺯﺍ ﻭ ﻛﺎﻑ ﻭ ﺣﺮﻑ ﻣﻌﺘﻞ ﺍﺻﻠﻲ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﻻﻟـﺖ ﺑـﺮ ﻧﻤـﺎ ﻭ ﺯﻳﺎﺩ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ((ابن زکریا، ۱۴۰۴ ، حرف الزا ء) ﻭ ﺷﻮ ﻛﺎﻧﻲو ﻧﻴﻞ ﺍﻻﻭﻃﺎﺭ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ “: ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﺭﺷﺪ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺯﻳﺎﺩ ﺷﻮﺩ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ “ﺯﻛﺎ ﺍﻟﺸﻴﻲﺀ ﻭ” ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻧﻴﻜﻮ ﻭ ﻻﻳﻖ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ “ﺯﻛﻲ ﻓﻼﻥ” ﻭ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﻱ ﺗﻄﻬﻴﺮ ﻫﻢ ﻭﺍﺭﺩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ “.
۲-۲)ﺯﮐﺎﺕ ﺩﺭ ﺍﺻﻄﻼﺡ ﻓﻘﻬﯽ :
ﺩﺭ ﻣﺠﻤﻊ ﺍﻟﺒﺤﺮین(الطرحی، ۱۴۸۰ ه.ق، ۲۸۳ )ﺁﻣﺪﻩ “: ﺩﺭ ﺍﺻﻄﻼﺡ ﺷﺮﻉ ﺯﮐﺎﺕ ﺻﺪﻗﻪ ﺧﺎﺻﯽ ﺍﺳـﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺍﺻﻞ ﺷﺮﻉ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺍﺵ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻫﻢ ﺩﺭ ﻣﺎﻝ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺫﻣﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﻳـﻦ ﮐـﻪ ﺁﻥ ﺩﻭ ﭘـﺎﮎ ﮐﻨﺪ زﮐﺎﺕ ﻣﺎﻝ ﭘﺎﮎ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﻣﺎﻝ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺯﮐﺎﺕ ﻓﻄﺮﻩ ﭘﺎﮎ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﺑﺪﻥ “.ﻣﺤﻘﻖ ﺣﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ” ﺯﮐﺎﺕ ﺩﺭ ﻟﻐﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯼ ﺯﻳﺎﺩﻩ، ﺭﺷﺪ ﻭ ﺗﻄﻬﻴـﺮ ﺍﺳـﺖ ﺩﺭ ﺷـﺮﻉ ﺍﺳـﻢ ﺣﻘﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﺎﻝ ﻭﺍﺟﺐ ﺍﺳﺖ . ﺩﺭ ﻭﺟﻮﺏ ﺁﻥ ﻧﺼﺎﺏ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺯﮐﺎﺕ ﻧﺎﻣﻴﺪﻩ ﺷـﺪﻩ ﺍﺳـﺖ ﺯ ﻳـﺮﺍ ﺑـﻪ ﺳﺒﺐ ﺁﻥ ﺛﻮﺍﺏ ﺯﻳﺎﺩ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﻭ ﻣﺎﻝ ﺍﺯ ﺣﻖ ﻣﺴﺎﮐﻴﻦ ﻭ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﺁﻥ ﺍﺯ ﮔﻨﺎﻩ ﭘﺎ ﮎ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ”. ﺣﺎﺝ ﺁﻗﺎ ﺭﺿﺎ ﻫﻤﺪﺍﻧﯽ ﺩﺭ ﻣﺼﺒﺎﺡ ﺍﻟﻔﻘﻴﻪ می‌گوید “ﺯﮐﺎﺕ ﺩﺭ ﻟﻐﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯼ ﻃﻬﺎﺭﺕ ﻭ ﻧﻤﻮ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﺩﺭ ﻋـﺮﻑ ﺍﻫـﻞ ﺷﺮﻉ ﺍﺳﻢ ﺣﻘﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻧﺰﺩ ﺍﻫﻞ ﺷﺮﻉ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﻧﺺ ﮐﺘﺎﺏ ﻭ ﺳﻨﺖ ﻣﺘﻮﺍﺗﺮ ﺩﺭ ﻧﺰﺩ ﺁﻧﻬـﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻧﻤﺎﺯ ﻭ ﺭﻭﺯﻩ ﺍﺯ ﺿﺮﻭﺭﻳﺎﺗﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮ ﺁﻥ ﺍﺯ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﺧﺎﺭﺝ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ».ﺯﮐﺎﺕ،ﻳﮏ ﻭﺍﺟﺐ ﺩﻳﻨﻲ ﺍﻟﺰﺍﻡﺁﻭﺭ ﻭ «ﺣﻖ ﺍﷲ ﺍﻟﻤﻌﻠﻮﻡ» ﺩﺭ ﻣﺎﻝ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﺑﻪ ﺷﺮﻁ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﺳﺎﻝ ﻗﻤﺮﻱ ﺑﺮ ﺁﻥ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻭ ﺩﺍﺧﻞ ﻧﺼﺎﺏ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪﻩ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﺩﺭ ﺍﺳﻼﻡ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ «ﺯﻛﺎﺕ» ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﻭﺳﻴﻠﻪ ﭘﺎﻙ ﻛﺮﺩﻥ ﺍﻣﻮﺍﻝ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺍﺯ ﺣﻘﻮﻕ ﻧﻴﺎﺯﻣﻨﺪﺍﻥ ﻭ ﻧﻴﺰ ﻭﺳﻴﻠﻪ ﺍﻓﺰﻭﺩﻩ ﺷﺪﻥ ﻭ ﺭﺷﺪ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺍﻣﻮﺍﻝ ﺁﻧﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ﻗﺮﻃﺒﻲ (۱۹۸۵،۱/۳۴۳) ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﺭﻩ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ : « ﺯﻛﺎﺕ ﺍﺯ ﺗﺰﻛﻴﻪ ﺍﺧﺬ ﺷﺪﻩ ﻭ ﻣﻌﻨﺎﻳﺶ ﺗﻄﻬﻴﺮ ﺍﺳﺖ، ﻣﺜﻞ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺎﺭﺝ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﺯﻛﺎﺕ ﺍﺯ ﻣﺎﻝ، ﺁﻥ ﻣﺎﻝ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺗﺒﻌﺎﺕ ﺣﻘﻲ ﻛﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺴﺎﻛﻴﻦ ﻭ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﭘﺎﻙ ﻣﻲﻛﻨﺪ .»
۲-۳)ﺯﻛﺎﺕ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ :
ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﻛﻠﻤﻪ ﺯﻛﺎﺕ ۳۲ ﺑﺎﺭ ﺗﻜﺮﺍﺭ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ۲۹ ﺑﺎﺭ ﻣﻌﺮﻓﻪ ﻭ ۲۶ ﺑﺎﺭ ﻗﺮﻳﻦ ﺑﺎ ﻧﻤﺎﺯ ﺩﺭ ﺁﻳﻪ ﻭﺍ

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

ﺣﺪﻩ ﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﻳﻜﺒﺎﺭ ﺩﺭ ﺳﻴﺎﻕ ﻭﺍﺣﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻧﻤﺎﺯ ﺁﻣﺪﻩ، ﮔﺮﭼﻪ ﺩﺭ ﺁﻳﻪ ﻭﺍﺣﺪﻩ ﻧﺒﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﻧﻴﺰ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ ﺑﻪ ﻟﻔﻆ ﺻﺪﻗﻪ ﻭ ﺻﺪﻗﺎﺕ ۱۲ ﺑﺎﺭ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ (عبدالباقی، ۱۳۷۴ ه.ق، ۴۲۰-۵۱۵). ﺍﻗﺘﺮﺍﻥ ﺯﻛﺎﺕ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﻣﺎﻟﻲ ﺍﺳﺖ ﺑﺎ ﻧﻤﺎﺯ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﺑﺪﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ۲۶ ﺁﻳﻪ ﻗﺮﺁﻥ، ﺩﻟﻴﻞ ﺑﺮ ﻛﻤﺎﻝ ﺍﺗﺼﺎﻝ ﺑﻴﻦ ﺍﻳﻦ ﺩﻭﺗﺎﺳﺖ. ﺯﻛﺎﺕ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻧﻤﺎﺯ ﻛﻪ ﻋﻤﻮﺩ ﺩﻳﻦ ﺍﺳﺖ، ﺍﺳﺎﺱ ﻭ ﺑﻨﻴﺎﻥ ﻧﻈﻤﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻮﺍﻣﻊ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺮ ﺁﻥ ﺑﻨﺎ ﻧﻬﺎﺩﻩ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮﺭﻱ ﻛﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺟﻮﻫﺮﻩ ﺩﺳﺘﻮﺭﺍﺕ ﺍﻧﺒﻴﺎﺀ ﻭ ﺭﺳﻮﻻﻥ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﻫﻤﺎﻥ ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ، ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺮ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺑﺮﺍﻫﻴﻢ ﻭ ﺍﺳﺤﺎﻕ ﻭ ﻳﻌﻘﻮﺏ ﻭ ﺍﺳﻤﺎﻋﻴﻞ ﺍﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻴﺎﻥ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ :ﻭ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﭘﻴﺸﻮﺍﻳﺎﻧﻲ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻥ ﻣﺎ، (ﻣﺮﺩﻡ ﺭﺍ) ﻫﺪﺍﻳﺖ ﻣﻲﻛﺮﺩﻧﺪ، ﻭ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻛﺎﺭﻫﺎﻱ ﻧﻴﻚ ﻭ ﺑﺮﭘﺎ ﺩﺍﺷﺘﻦ ﻧﻤﺎﺯ ﻭ ﺍ ﺩﺍﻱ ﺯﻛﺎﺕ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﻭﺣﻲ ﻛﺮﺩﻳﻢ ﻭ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﺭﺍ ﻋﺒﺎﺩﺕ ﻣﻲﻛﺮﺩﻧﺪ(سوره انبیا/۷۳).
۲-۴)ﺯﻛﺎﺕ ﺩﺭ ﻣﺘﻮﻥ ﺣﺪﻳﺜﻲ ﻭ ﻓﻘﻬﻲ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ :
ﻧﺼﻮﺹ ﺯﻛﺎﺕ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﺘﻮﻥ ﺯﻳﺎﺩ ﺍﺳﺖ. ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺎﺭﺯ ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺠﺎ ﺍﻛﺘﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ. ﺩﺭ ﺣﺪﻳﺜﻲ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ (ﺹ) ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ ﺍﺳﻼﻡ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻬﺎﺩﺕ ﺑﺪﻫﻲ ﻛﻪ ﻣﻌﺒﻮﺩﻱ ﺟﺰ ﺍﷲ ﻧﻴﺴﺖ ﻭ ﻣﺤﻤﺪ (ﺹ) ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍﺳﺖ ﻭ ﻧﻤﺎﺯ ﺭﺍ ﺑﺮﭘﺎﻱ ﺩﺍﺭﻱ ﻭ ﺯﻛﺎﺕ ﺭﺍ ﺑﭙﺮﺩﺍﺯﻱ ﻭ ﺩﺭ ﺭﻣﻀﺎﻥ ﺭﻭﺯﻩ ﺑﮕﻴﺮﻱ ﻭ ﻫﺮ ﮔﺎﻩ ﻣﺴﺘﻄﻴﻊ ﺷﺪﻱ ﺣﺞ ﺑﮕﺬﺍﺭﻱ» ( ، السیوطی، ۱۹۸،۱/۴۷۴). ﺍﺯ ﻋﺒﺪﺍﷲ ﻣﺴﻌﻮﺩ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺷﺪﻩ ﻛﻪ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ (ﺹ) ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ:« ﻫﻤﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﭘﺎﻳﻲ ﻧﻤـﺎﺯ ﻭ ﭘـﺮﺩﺍﺧﺘﻦ ﺯﻛﺎﺕ ﺍﻣﺮ ﺷﺪﻳﻢ ﻭ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺯﻛﺎﺗﺶ ﺭﺍ ﻧﭙﺮﺩﺍﺯﺩ، ﻫﻴﭻ ﻧﻤـﺎﺯﻱ ﺍﺯ ﺍﻭ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘـﻪ ﻧﺨﻮﺍﻫـﺪ ﺷـﺪ »(المنذری،۱۹۶۸ ،۱/۵۴۰). ﺩﺭ ﺭﻭﺍﻳﺘﻲ ﺍﺯ ﺍﺻـﺒﻬﺎﻧﻲ(المنذری، همان) ﭼﻨـﻴﻦ ﺁﻣـﺪﻩ ﺍﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺭﺳـﻮﻝ ﺍﷲ (ﺹ) ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ : «ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻧﻤﺎﺯ ﺑﺨﻮﺍﻧﺪ ﻭ ﺯﻛﺎﺕ ﻧﺪﻫﺪ، ﭘﺲ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻋﻤﻠﺶ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻭ ﺳﻮﺩﻱ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻧﻴﺴﺖ» . ﺑﺮﺍﺯ(المنذری، همان) ﺍﺯ ﻋﻠﻘﻤﻪ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﻛﺮﺩﻩ ﻛﻪ ﺍﻭ ﺑﺮ ﺭﺳـﻮﻝ ﺍﷲ (ﺹ) ﻭﺍﺭﺩ ﺷـﺪ . ﮔﻔـﺖ : ﺍﻳﺸﺎﻥ ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ: « ﺍﺳﻼﻡ ﺷﻤﺎ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﺗﻤﺎﻡ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺯﻛﺎﺕ ﺍﻣﻮﺍﻟﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﭙﺮﺩﺍﺯﻳﺪ » . ﺑـﻪ ﻋﻘﻴـﺪﻩ ﻓﻘﻬـﺎﻱ ﺍﻫـﻞ ﺳﻨﺖ، ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺑﻪ ﻭ ﺟﻮﺏ ﺯﻛﺎﺕ ﺍﺯ ﺍﺩﺍﻱ ﺁﻥ ﺳﺮﺑﺎﺯ ﺯﻧﺪ، ﺑﻪ ﻗﻬﺮ ﻭ ﺍﺟﺒﺎﺭ ﺍﺯ ﺍﻭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲ ﺷـﻮﺩ ﻭ ﻛﺴﻲ ﻛﻪ ﻭﺟﻮﺏ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺍﻧﻜﺎﺭ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺮﺯﻣﻴﻦ ﺍﺳﻼﻡ ﻭ ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﺍﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﺷﺪ، ﭘﺲ ﺍﻭ ﻣﺮﺗﺪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺮ ﺍﻭ ﺍﺣﻜﺎﻡ ﻣﺮﺗﺪﻳﻦ ﺟﺎﺭﻱ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺑﺮ ﻭﺍﻟﻲ ﻭﺍﺟﺐ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺎﻧﻌﻴﻦ ﺯﻛﺎﺕ ﺑﺠﻨﮕﺪ ﺗﺎ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﺣﻖ ﺭﺍ ﺍﺩﺍ ﻛﻨﻨﺪ. (ابن قدامه، دت،۲/ و۴۵۶۳ و الخطیب، ۱۹۸۵، ۳۶۸۸و الشیخ سید سابق – د.ت ، ۱/۳۶۸). ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺭﻭ ، ﺩﺭ ﻧﺰﺩ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺍﻓﺰﻭﻥ ﺑﺮ ﺍﺻﻞ ﻭﺟﻮﺏ ﺯﻛﺎﺕ ﺑﺮ ﺻﺎﺣﺒﺎﻥ ﻧﺼﺎﺏ، ﻭﺟﻮﺏ ﺟﻤﻊ ﺁﻭﺭﻱ ﺯﻛـﺎﺕ ﻭ ﺗﻮﺯﻳﻊ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺑﻴﻦ ﻣﺴﺘﺤﻘﻴﻦ ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺩﻭﻟﺖ ﺍﻣﺮﻱ ﺍﺟﺘﻨﺎﺏ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺍﺳﺖ .
۲-۵)ﺯﻛﺎﺕ ﺩﺭ ﻣﺘﻮﻥ ﺣﺪﻳﺜﻲ ﻭ ﻓﻘﻬﻲ ﺍﻣﺎﻣﻴﻪ :
ﺩﺭ ﻭﺟﻮﺏ ﺯﻛﺎﺕ، ﻋﺒﺪﺍﷲ ﺑﻦ ﺳﻨﺎﻥ ﺍﺯ ﺍﻣﺎﻡ ﺻﺎﺩﻕ ( ﻉ) ﻧﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ (الحر العاملی، ۱۹۹۳ م، ۹/۹) ﻛﻪ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ: « ﺁﻳﻪ ﺯﻛﺎﺕ ﺍﺧﺬ ﻣﻦ ﺍﻣﻮﺍﻟﻬﻢ ﺻﺪﻗﻪ ﺗﻄﻬﺮﻫﻢ ﻭ ﺗﺰﻛﻴﻬﻢ ﺑﻬﺎ (ﺗﻮﺑﻪ/۱۰۳) ﺩﺭ ﻣﺎﻩ ﻣﺒﺎﺭﻙ ﺭﻣﻀﺎﻥ ﻧﺎﺯﻝ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺳﭙﺲ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﷲ (ﺹ) ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺩﻱ ﺍﻣﺮ ﻛﺮﺩ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﻣـﺮﺩﻡ ﺻـﺪﺍﺑﻠﻨﺪ ﻛﻨـﺪ ﻭ ﺑﮕﻮﻳﺪ: ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺗﺒﺎﺭﻙ ﻭ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﺯﻛﺎﺕ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻭﺍﺟﺐ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﻫﻤﺎﻥ ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻧﻤﺎﺯ ﺭﺍ ﺑـﺮ ﺷـﻤﺎ ﻭﺍﺟﺐ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ». ﻋﺒﺪﺍﷲ ﺑﻦ ﺳﻨﺎﻥ (الحر العاملی، همان،۹/۱۰) ﺩﺭ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﺍﺯ ﺍﻣﺎﻡ ﺻﺎﺩﻕ ( ﻉ) ﻧﻘﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﻓﺮﻣﻮﺩﻧﺪ: « ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻋﺰ ﻭ ﺟﻞ ﺯﻛﺎﺕ ﺭﺍ ﻭﺍﺟﺐ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﻫﻤﺎﻥ ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻧﻤﺎﺯ ﺭﺍ ﻭﺍﺟﺐ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﭘﺲ ﺍﮔﺮ ﺷﺨﺼﻲ ﺯﻛﺎﺕ ﺭﺍ ﺣﻤﻞ ﺑﻜﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﺁﺷﻜﺎﺭ ﺑﺪﻫﺪ ﻋﻴﺒﻲ ﺑﺮ ﺍﻭ ﻧﻴﺴﺖ، ﺯﻳﺮﺍ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻋـﺰ ﻭ ﺟﻞ ﺩﺭ ﺍﻣﻮﺍﻝ ﺍﻏﻨﻴﺎء ﺑﺮﺍﻱ ﻓﻘﻴﺮﺍﻥ ﺁﻥ ﻣﻘﺪﺍﺭﻱ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻛﻔﺎﻳﺘﺸﺎﻥ ﺑﻜﻨﺪ ﻭﺍﺟﺐ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﮔﺮ ﻣﻲ ﺩﺍﻧـﺴﺖ ﻛﻪ ﺁﻥ ﻣﻘﺪﺍﺭﻱ ﻛﻪ ﻭﺍﺟﺐ ﻛﺮﺩﻩ، ﻛﻔﺎﻳﺘﺸﺎﻥ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ ﺯﻳﺎﺩﺗﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ ﺩﺍﺩ ﻭ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻓﻘـﺮ ﻓﻘـﺮﺍ ﺍﺯ ﻣﻨـﻊ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﺣﻘﻮﻕ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺳﺖ ﻧﻪ ﺍﺯ ﻗﺒﻞ ﻓﺮﻳﻀﻪ)).ﻭﺳﺎﺋﻞ ﺍﻟﺸﻴﻌﻪ ﺩﺭ ﺑﺎﺏ ﻋﺪﻡ ﻗﺒﻮﻟﻲ ﻧﻤﺎﺯ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺩﺍﺩﻥ ﺯﻛﺎﺕ ۱۶ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺑﺎﺏ ﺣﺮﻣﺖ ﻣﻨﻊ ﺯﻛﺎﺕ ۲۹ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﻧﻘﻞ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ . ﻓﻘﻬﺎﻱ ﺍﻣﺎﻣﻴﻪ ﺑﻪ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﻭﺟﻮﺏ ﺯﻛﺎﺕ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺿﺮﻭﺭﻳﺎﺕ ﺩﻳﻦ ﺷﻤﺮﺩﻩ ﻭ ﻣﻨﻜﺮ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻛـﺎﻓﺮ می‌دانند. (المحقق، الحلی، دت، ۴۸۶۲ والشیخ المفید، ۱۴۱۰ ه .ق،/۳۲۳۱ و الطباطبایی الیزدی، ۱۴۲۰ ه.ق، ۴/۶ والخمینی، د.ت،۲/۱۱، والخویی، ۱۴۱۳ ه.ق، ۹ )
۲-۶)ﺍﻣﻮﺍﻝ ﻣﺸ
ﻤﻮﻝ ﺯﻛﺎﺕ :

ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺭﻭﺷﻦ ﮔﺮﺩﻳﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺬﺍﻫﺐ ﺍﺳﻼﻡ ﺩﺭ ﻭﺟﻮﺏ ﺯﻛﺎﺕ ﻭ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺿـﺮﻭﺭﻳﺎﺕ ﺩﻳـﻦ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻨﻜﺮ ﺁ ﻥ ﺑﺎ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻛﺎﻓﺮ ﻭ ﻣﺮﺗﺪ ﺍﺳﺖ، ﺍﺗﻔﺎﻕ ﻧﻈﺮ ﺩﺍﺭﻧﺪ . ﺍﻣﺎ ﺍﺧﺘﻼﻓﺸﺎﻥ ﺩﺭ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺍﻣﻮﺍﻝ ﻣﺸﻤﻮﻝ ﺯﻛﺎﺕ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺮ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﺛﺮ ﻣﻬﻤﻲ ﺭﻭﻱ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻫﺶ ﻋﺎﻳﺪﺍﺕ ﺯﻛﺎﺕ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ .ﺩﺭ ﻓﻘﻪ ﺍﻣﺎﻣﻴﻪ ﺯﻛﺎﺕ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻧﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﺍﺳـﺖ ﺑﻨـﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﻛـﻪ ﺭﺳـﻮﻝ ﺍﷲ (ﺹ) ﺗﻨﻬـﺎ ﺍﺯ ﺁﻧﻬـﺎ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﻛﺮﺩﻩ ﻭ ﺍﺯ ﻣﺎﺑﻘﻲ ﻋﻔﻮ ﻓﺮﻣﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻧﻈﺮ ﺍﻣﺎﻣﻴﻪ ﻧﻪ ﻣـﻮﺭﺩ ﺯﻛـﺎﺕ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨـﺪ ﺍﺯ : ﺍﻟـﻒ ) ﺍﺣـﺸﺎﻡ ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ (ﺷﺘﺮ، ﮔﺎﻭ، ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ) ﺏ) ﻏﻼﺕ ﭼﻬﺎﺭﮔﺎﻧﻪ (ﮔﻨﺪﻡ، ﺟﻮ، ﺧﺮﻣﺎ، ﻛﺸﻤﺶ) ﺝ) ﭘﻮﻝ ﻧﻘﺪ ﻛـﻪ ﻋﺒـﺎﺭﺕ ﺑﺎﺷﺪ ﺍﺯ ﻃﻼ ﻭ ﻧﻘﺮﻩ ﻣﺴﻜﻮﻙ. ﻭ ﺩﺭ ﻏﻴﺮ ﺍﻳﻨﻬﺎ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻗﻮﻝ ﺍﺻلح ﻭﺍﺟﺐ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺍﺯ ﻓﻘﻬﺎ ﺯﻛﺎﺕ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺴﺘﺤﺐ ﺍﺳﺖ (الشیخ المفید، ۱۴۱۰ ه .ق.، ۲۳۳و الشیخ الطوسی، ۱۴۰۰ ه .ق، ۲۷۶ و النجفی، ۱۳۶۵ ه.ش ، ۱۵/۶۵ و الطباطبایی الیزدی، ۱۴۲۰ ه.ق۴/۲۸ و الخمینی، د.ت، ۲/۱). ﻓﻘﻬﺎﻱ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺍﻓﺰﻭدﻥ ﺑﺮ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻧﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﺑﺎﻻ ﻫﺮ ﺁﻥ ﭼﻴﺰﻱ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﺎﻝ ﺑﺮ ﺁﻥ ﺻـﺪﻕ ﻛﻨـﺪ ﻣﺸﻤﻮﻝ ﺯﻛﺎﺕ ﻭﺍﺟﺐ ﻣﻲ ﺩﺍﻧﻨﺪ. ﺑﻪ ﺟﺰ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﻓﻘﻬﺎﻱ ﻣﺬﺍﻫﺐ ﭼﻬﺎﺭﮔﺎﻧﻪ ﺍﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺩﺭ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺣﺪﻭﺩ ﻣـﺎﻝ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﺫﻳﻞ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺍﺧﺘﻼﻑ ﻛﺮﺩﻧﺪ . ﺍﻳﻦ ﺍﺧﺘﻼﻑ ﺩﺭ ﻭﻓﻮﺭ ﻭ ﻋﺪﻡ ﻭﻓﻮﺭ ﺣﺠﻢ ﻋﺎﻳﺪﺍﺕ ﺯﻛﺎﺕ ﻣﻮﺛﺮ ﺍﺳـﺖ . ﺩﺭ ﻧﺰﺩ « ﺣﻨﻔﻲ ها» ﻣﺎﻝ ﻫﺮ ﭼﻴﺰﻱ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺸﻮﺩ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺣﻴﺎﺯﺕ ﻛﺮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻌﺘﺎﺩ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑﻬﺮﻩ ﺑﺮﺩ . ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺭﻭ، ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺍﻋﻴﺎﻥ ﻣﺜﻞ ﺳـﻜﻮﻧﺖ ﻣﻨـﺰﻝ ﻭ ﺳـﻮﺍﺭﻱ ﻣﺮﻛـﺐ ﻭ ﭘﻮﺷـﻴﺪﻥ ﻟﺒـﺎﺱ ﻣـﺎﻝ ﺷـﻤﺮدﻩ ﻧﻤﻲﺷﻮد.( القرضاوی، ۱۴۱۲ ه .ق ،۱/۱۲۴۱). ﺷﺎﻓﻌﻴﻪ، ﻣﺎﻟﻜﻴﻪ ﻭ ﺣﻨﺎﺑﻠﻪ ﻗﺎﺋﻠﻨﺪ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﺎﻝ ﺍﺳﺖ، ﺯﻳﺮﺍ، ﺑﺪﻭﻥ ﺗﺮﺩﻳﺪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﺎ ﺩﺭ ﺍﺧﺘﻴـﺎﺭ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺼﺪﺭﻫﺎﻳﺸﺎﻥ ﺑﻪ ﺣﻴﺎﺯﺕ ﺩﺭ ﻣﻲﺁﻳﻨﺪ ﻭ ﻣﺎﻟﻜﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺑﻬﺮﻩ ﺑﺮﺩﻥ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻣﻨـﻊ ﻛﻨﻨﺪ. ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬﺍﺭﺍﻥ ﻭ ﺣﻘﻮﻗﺪﺍﻥ ﻫﺎ ﺍﻳﻦ ﺭﺃﻱ ﺭﺍ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺍﻣﻮﺍﻝ ﻣﻲﺷﻤﺮﻧﺪ. ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺭﻭ، ﺣﻘـﻮﻕ ﻣﺆﻟﻔﻴﻦ ﻭ ﮔﻮﺍﻫﻲ ﻫﺎﻱ ﺍﺧﺘﺮﺍﻉ ﻭ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﻳﻦﻫﺎ ﺩﺭ ﻧﺰﺩﺷﺎﻥ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺍﺳﺖ(القرضاوی، همان، ۱/۱۲۵).
زکات به نه چیز تعلّق می‌گیرد: شتر، گاو، گوسفند (انعام ثلاث)؛ طلا، نقره (نقدین)؛ جو، گندم، خرما و کشمش (غلّات اربع). در غیر این نه چیز زکات واجب نیست.
برخى، مال التجاره رانیز به موارد فوق افزوده‌اند؛ هرچند مشهور، زکات را در آن مستحب مى‌دانند.
تعلّق زکات به هر یک از انعام ثلاث، نقدین و غلات اربع علاوه بر شرایط عمومی، منوط به تحقق شرایطی خاص به شرح ذیل است.
۲-۷)شرایط تعلّق زکات در انعام ثلاث :
به شتر، گاو و گوسفند با شرایط زیر زکات تعلّق مى‌گیرد:
۱. نصاب: شتر داراى دوازده نصاب است؛ هرچند از برخى قدما اسقاط نصاب ششم نقل شده است؛ لیکن اجماع قبل و بعد از ایشانبر ثبوت دوازده نصاب است.
۲-۷-۱)نصاب‌های شتر:
نصابهاى شتر عبارتند از: در پنج شتر یک گوسفند؛ در ده شتر دو گوسفند؛ در پانزده شتر سه گوسفند؛ در بیست شتر چهار گوسفند؛ در ۲۵ شتر پنج گوسفند؛ در ۲۶ شتر بنابر قول مشهور یک بنت مخاض و در صورت نداشتن آن، یک ابن لبون؛ در ۳۶ شتر یک بنت لبون؛ در ۴۶ شتر یک حقه؛ در ۶۱ شتر یک جذعه؛ در ۷۶ شتر بنابر قول مشهور دو بنت لبون؛ در ۹۱ شتر دو حقّه و در ۱۲۱ شتر و بالاتر، هر پنجاه نفر یک حقه و هر چهل نفر یک بنت لبون. (فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع) ، ج ۴،صص:۲۳۷-۲۵۵).
.
۲-۷-۲)نصاب گاو:
در گاو دو نصاب وجود دارد. در هر سى رأس، زکات آن یک تبیع و در هر چهل رأس یک مسنّه است. در نصاب اول بنابر قول مشهور تبیعه (جنس ماده) نیز کفایت مى‌کند.
در افزون بر چهل رأس گاو، با مطابقت ‌عدد گاوها با دو نصاب(سى و چهل) مالک مخیراست زکات را براساس هریک محاسبه کند و در صورت عدم مطابقت، اختلاف مطرح در شتر دراینجا نیز مطرح است (فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع) ، ج ۴،صص:۲۳۷-۲۵۵).
۲-۷-۳)نصاب گوسفند:
در گوسفند بنابر قول مشهور، پنج نصاب است؛ در چهل رأس، یک گوسفند در ۱۲۱ رأس، دو تا؛ در ۲۰۱ رأس، سه تا؛ در ۳۰۱ رأس، چهار تا و در چهارصد رأس به بالا در هر صد رأس اضافى، یک گوسفند زکات آن است. بین دو نصاب بخشوده است. بنابراین، زکات بیشتر از چهل و کمتر از ۱۲۱ تنها یک گوسفندکه همان زکات چهل گوسفند است خواهد بود.
قول مقابل مشهور، وجود چهار نصاب براى گوسفند است و آخرین نصاب آن، ۳۰۱ رأس گوسفند مى‌باشد که با رسیدن گوسفندان به این رقم، در هر صد گوسفند اضافى یک گوسفند واجب مى‌شود.
در تعلّق زکات به انعام ثلاث تفاوتى میان نر و ماده آن نیست؛ چنان که گاو و گاومیش یک جنس به شمار مى‌روند.

Share this post

Post navigation

You might be interested in...