است . در اين مرجع بنا بر پايگاه اطلاعاتي که بر اساس حوادث اتفاق افتاده در واحد هاي فرآيندي پايه گذاري شده اند ، معادلاتي جهت محاسبه ميزان تکرار پذيري نشتي از انواع تجهيزات ، ارائه شده است که در ارزيابي ريسک بسيار مفيد مي باشد . در ذيل به برخي از اين معادلات اشاره مي شود .
رابطه 1 -17 (تکرار پذيري نشتي در لوله ها به ازاي يک متر از طول لوله بر حسب قطر نشتي به ميلي متر ) :

رابطه 1 – 18 ( تکرار پذيري نشتي در فلنج هابه ازاي يک فلنج بر حسب قطر نشتي به ميلي متر ) :

رابطه 1 – 19 ( تکرار پذيري نشتي در تجهيزات ابزار دقيق به ازاي يک ابزار دقيق بر حسب قطر نشتي به ميلي متر ) :
150 – 50
50 – 10
10 – 5
ابعاد نشتي از بدنه مخزن (mm)
6- 10 * 8/9
5- 10 * 6/9
5- 10 * 8/3
تکرارپذيري در يک سال

اين مرجع براي محاسبه تکرار پذيري ايجاد سوراخ در بدنه مخازن جدول 1 – 11 را ارائه مي دهد .

جدول ( 1 – 11 ) . رابطه ميان ابعاد نشتي و تکرار پذيري [ 1 ]
1-Activity Responsible Function Technical Library
2-Det Norske Veritas
هم چنين مرجع ديگري نيز مربوط به شرکت DNVبا عنوان PROCESS EQUIPMENT FAILURE FREQUENCIES
جهت محاسبه تکرار پذيري حوادثي از قبيل نشتي براي تجهيزات فرآيندي مختلف آورده شده که در بخش جداول و پيوست ها به طور مفصل به آن پرداخته مي شود .
محاسبه تکرارپذيري با استفاده از داده هاي تجربي داراي مزايا و محدوديت هايي مي باشد . مزيت خاص اين روش سرعت بالا و هزينه پايين آن در مقايسه با ساير روش ها بوده که نياز به محاسبات رياضي بيشتري دارد . هم چنين امکان تعيين تکرار پذيري يک نشتي با اندازه هاي مختلف نيز وجود دارد ، در حالي که در ساير روش ها اندازه نشتي ايجاد شده تاثيري بر روي ميزان تکرار پذيري آن نشتي ندارد . از جمله محدوديت هاي اين نحوه محاسبه ، اين است که نتايج حاصل از اين روش تنها در مواردي قابل استفاده است که از اعتبار لازم در آن زمينه خاص برخوردار باشد . محدوديت ديگر اين که از آمار مربوط به حوادث اتفاق افتاده در گذشته براي تعيين تکرار پذيري حوادث در زمان حال استفاده مي شود با اين شرط که ساير شرايط عملياتي بدون تغيير باقي بماند .
ب ) درخت تحليل رويداد ( ETA ) [ 2 ]
روش تحليل درخت رويداد به منظور محاسبه احتمال پيامد هاي متنوعي كه در صورت وقوع يك سناريوي ابتدايي ممكن است رخ دهد ، مورد استفاده قرار مي‌گيرد . درخت رويداد با شروع از يک واقعه آغازکننده ، سعي در پيش بيني توالي وقايع دارد تا حالات ممکن ايمن يا آسيب رسان کشف شوند .
يک نمونه درخت رويداد در شکل 1 – 20 نشان داده شده است که در آن فرض شده که واقعه آغاز کننده ، نشتي يک گاز ، در يک واحد فرآيندي است . (جدول 1 – 12 )

Incident
Immediate ignition
Delayed ignition
VCF rather than VCE
Outcome

YES (Jet Fire)

Jet Fire

P1*F

YES (VCF)
VCF
Frequency of incident

P3* P2*(1-P1)*F

F

YES

P2*(1-P1)*F

(1-P1)*F

(1-P3)* P2*(1-P1)*F
VCE

NO

NO (VCE)

(1-P2)*(1- P1)*F

Toxic

NO (TOXIC)

شکل ( 1 – 20 ) . درخت رويداد [ 1 ]

پس از تحليل منطقي وقايع در درخت رويداد امکان محاسبات عددي احتمال ، وجود خواهد داشت . در محاسبات درخت رويداد ابتدا در اولين شاخه ، احتمال مربوط به حادثه ابتدايي نوشته مي شود . سپس احتمال شاخه بعدي با ضرب احتمال همان شاخه در اين عدد به دست مي آيد و به همين ترتيب احتمال شاخه هاي بعدي از ضرب احتمال آن در عدد به دست آمده از شاخه قبلي محاسبه مي شود . در هر بخش از درخت رويداد که يک شاخه به دو شاخه تقسيم مي شود ، مجموع احتمالات دو شاخه برابر يک است . يعني وقايع مکمل هم هستند . نکته قابل توجه اين که اعدادي که در درخت رويداد مورد استفاده قرار مي گيرند احتمال هستند نه تکرار پذيري .

جدول ( 1 – 12 ) . احتمالات مربوط به درخت رويداد نشتي گاز قابل اشتعال [ 1 ]
احتمالات مربوط به درخت رويداد نشتي گاز قابل اشتعال
احتمال
پيامد
0001/0
سناريو ( نشتي گاز قابل اشتعال )
1/0
جرقه فوري
2/0
جرقه با تاخير
6/0
ايجاد انفجار پس از انتشار گاز در محيط

1-7-2-7. مرحله هفتم: محاسبه و ارزيابي ريسک [ 1 ]
به منظور محاسبه و ارائه نتايج در غالب ريسک کمي از معيار هاي متفاوتي استفاده مي شود که معتبرترين آن ها عبارتند از :

* ريسک فردي 1 (Individual risk)
* ريسک جمعي 2 (Social risk)

الف ) ريسک فردي [ 1 ]
ريسک فردي به معناي احتمال صدمه ديدن يک شخص ، در نزديکي محل حادثه بوده و تابع عوامل مختلفي نظير نوع صدمه ايجاد شده ، احتمال اتفاق افتادن حادثه و شدت حادثه مي باشد . از آن جا که به غير از مرگ براي سطح ساير صدمات تعريف يکساني نمي توان ارائه کرد ، لذا منظور از صدمه در اين تعريف ، صدمات جبران ناپذير و در اکثر موارد مرگ است و از رابطه ساده زير محاسبه مي شود :
ريسک فردي به معناي احتمال صدمه ديدن يک شخص ، در نزديکي محل حادثه بوده و تابع عوامل مختلفي نظير نوع صدمه ايجاد شده ، احتمال اتفاق افتادن حادثه و شدت حادثه مي باشد . از آن جا که به غير از مرگ براي سطح ساير صدمات تعريف يکساني نمي توان ارائه کرد ، لذا منظور از صدمه در اين تعريف ، صدمات جبران ناپذير و در اکثر موارد مرگ است و از رابطه ساده زير محاسبه مي شود :
رابطه 1 – 20 ( احتمال کشته شدن فرد در اثر حادثه ´ تکرار پذيري حادثه ) :
: ميزان تکرار پذيري حادثه نهايي i ناشي از يک حادثه ( 1/yr ) .
: احتمال مرگبار بودن حادثه نهايي i ناشي از يک حادثه در موقعيت جغرافيايي ( x , y ) .
رابطه 1 – 21 ( ريسک فردي نهايي ) :
1-Individual Risk
2-Societal Risk
: ريسک فردي نهايي در نقطه اي به موقعيت جغرافيايي ( x , y ) ، ( احتمال کشته شدن يک نفر در سال) .
: ريسک فردي در نقطه اي به موقعيت جغرافيايي ( x , y ) و ناشي از حادثه نهايي i ، ( احتمال کشته شدن يک نفر در سال ) .
براي نمايش ريسک فردي اغلب از دو نوع نمودار استفاده مي شود ،که نوع اول آن نمودار تراز 1 است . در اين نمودار ها ، ريسک فردي در هر نقطه جغرافيايي بر روي نقشه ترسيم مي شود و هر تراز نمايانگر محيطي پيرامون محل حادثه مي باشد که داراي ريسک فردي يکساني است ، نمونه اي از اين نمودار در شکل 1 -21 نشان داده شده است . از آن جا که شدت پيامد هاي يک حادثه ممکن است در جهات مختلف يکسان نباشد ، به طور مثال احتمال وزش باد در يک جهت با جهت ديگر متفاوت است و همين امر ممکن سبب شود که اين تراز ها دايره اي شکل نباشند .

شکل ( 1 – 21 ) . نمودار تراز [ 1 ]
1-Level Graph
نوع ديگري از اين نمودار ها معروف به نمودار هاي برشي 1 هستند . در اين گونه نمودار ها ريسک فردي به صورت تابعي از فاصله تا محل حادثه ترسيم مي شود ، براي استفاده از اين نمودار ها بايد در نظر داشت که اولا محل ايجاد حادثه گسترده نباشد که بتوان آن را به صورت يک نقطه بر روي نقشه در نظر گرفت و ثانيا توزيع ريسک در تمام جهات يکسان باشد . به عبارت ديگر ترازها بايد دايره اي شکل باشند .
ب ) ريسک جمعي [ 1 ]
ريسک جمعي ، معياري از ريسک جمعيتي است که در نزديکي محل خطر قرار گرفته اند . اين معيار ريسک مانند ريسک فردي تابعي از احتمال رخ دادن حادثه و شدت پيامد هاي آن است با اين تفاوت که براي تعيين ريسک جمعي ، توزيع جمعيت افراد در نزديکي محل خطر نيز بايد تعيين شده باشد . بنابراين امکان تعيين هرکدام از اين معيار هاي ريسک با در اختيار داشتن ديگري وجود ندارد و يا به عبارت ساده تر اين که ريسک جمعي تابعي از توزيع جمعيت حاضر در محل حادثه است در حالي که ريسک فردي تابع توزيع جمعيت نيست .
ريسک جمعي در غالب منحني هاي ( F – N ) نمايش داده مي شود ، که در واقع مجموع تکرار پذيري هاي يک حادثه با بيش از N تلفات برحسب تعداد تلفات ( N) مي باشد و از رابطه زير محاسبه مي شود :
رابطه 1 – 22 :
: مجموع تکرار پذيري تمام حوادث نهايي مي باشد که داراي تلفاتي بيشتر از N نفر هستند .
: تکرار پذيري مربوط به حادثه نهايي i .

1-Slice Graph
: تعداد تلفات ناشي از حادثه نهايي i .
رابطه 1 – 23 :
: جمعيت حاضر در نقطه اي به موقعيت جغرافيايي ( x , y ) .
: احتمال مرگبار بودن حادثه نهايي i در موقعيت جغرافيايي ( x , y ) .
مي توان منحني ( F – N ) حاصل شده را با منحني ( F – N ) ديگري که مربوط به معيار ها و استاندارد هاي کشورهاي ديگر در زمينه ايمني است ، مقايسه نمود ( اشکال 1 – 22 ) . منحني ( F – N ) که هر کشور براي صنايع خود ارائه مي دهد ، از سه بخش تشکيل شده است .
بخش پايين نمودار نشان دهنده منطقه ريسک پايين است که نشان دهنده ريسک قابل قبول 1مي باشد . بخش بالاي نمودار منطقه ريسک بالا 2 است و به منزله اعلام خطر در مورد حادثه بوده ، به طوري که بايد براي کاهش ريسک آن ، چه از طريق کاهش احتمال رخ دادن و چه با کاهش پيامدهاي آن اقداماتي را انجام داد . بخش مياني نمودار که آلارپ 3 ناميده مي شود ، حالت گذرا بين رسيک بالا و ريسک پايين است و نشان دهنده حداکثر ريسک قابل قبول است . اين منطقه به منزله هشداري است که اعلام مي کند حادثه مورد نظر در حال نزديک شدن به منطقه ريسک بالا است (اشکال1- 23 ) .

1- Low Risk
2- High Risk
3- As low As Reasonably Practicable (ALARP)

اشکال ( 1 – 22 ) . نمودارهاي ريسک جمعي مربوط به برخي کشورها [ 1 ]
همان گونه که در اين نمودارهاي مشاهده مي شود ، به طور نسبي هلند بيشترين سخت گيري و انگلستان کم ترين سخت گيري را در معيار هاي ريسک خود دارند .

اشکال ( 1 -23 ) . نمودار ريسک جمعي و نواحي مختلف آن [ 1 ]
1 – 8 . معرفي نرم افزار PHAST
مدل سازي پيامد هاي ناشي از حوادث محتمل در يك واحد فرآيندي، از مهمترين مراحل ارزيابي ريسك مي باشد . اين مرحله شامل مدل سازي رهايش مواد در محيط و به دنبال آن مدل سازي پيامد هاي ناشي از سميت ، اشتعال يا انفجار اين مواد مي باشد . امروزه اين مرحله به دليل پيچيدگي روابط مربوط به مدل سازي و زمان بر بودن حل آن ها ، توسط نرم افزار هاي كامپيوتري انجام مي گيرد . در بخش مدل سازي ، تعدادي از نرم افزار هايي كه قادر به محاسبه پخش مواد هستند ، ارائه شده است . تعدادي از اين نرم افزار ها تنها قادر به مدل سازي پخش مواد مي باشند و ديگر پيامد ها را مدل سازي نمي كنند . بديهي است نرم افزاري كه قادر به مدل سازي تمامي پيامد هاي محتمل باشد ، در ارزيابي ريسك بسيار مفيد خواهد بود. امروزه تعداد معدودي از اين نرم افزار ها موجود هستند كه برخي از آن ها عبارتند از :
??PHAST (DNV, Houston, TX)
??QRAWorks (Primatech, Cloumbus, OH)
??SAFETI (DNV, Houston, TX)
??SUPERCHEMS (Arthur D. Little, Cambridge, MA)
??TRACE (Safer Systems, Westlake Village, CA)
در بين موارد گفته شده ، نرم افزار PHAST يكي از قوي ترين و مشهورترين نرم افزارهاي موجود است كه به منظور مدل سازي پيامد هاي محتمل در اين پروژه مورد استفاده قرار گرفته است . نرم افزار PHAST يكي از چندين محصولي است كه توسط شركت نرم افزاري DNV ، که يكي از پيشگامان ارزيابي مخاطرات و حوادث صنعتي به شمار مي رود ، تهيه شده است . در نتيجه، اين نرم افزار به عنوان يكي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید