ه صنايع شيميايي شناخته مي شود و برخي حوادث رخ داده در اين کشور ، قوانين متعددي در زمينه ايمني صنايع از تصويب کنگره گذشت . بنا به نياز احساس شده در سال هاي آخر دهه شصت ميلادي بود که روش هايي براي شناسايي مخاطرات فرآيند ، همچون روش شناخته شده “ارزيابي کمي ريسک ” ابداع و ارائه شد . بنابراين براي کاهش دادن دامنه يا احتمال رخداد اين حوادث ، نياز به پياده سازي روش هايي موسوم به مديريت ريسک است . هدف از مديريت ريسک ، ارزيابي و سپس حذف يا کنترل کانون هاي خطر است . مديريت ريسک امروزه نه تنها در صنايع شيميايي و نفت و گاز بلکه در بسياري از فرآيند هاي سازمان يافته بشري مانند فعاليت هاي اقتصادي يا پروژه هاي عظيم عمراني هم کاربرد دارد .

1-Flixborough
2-Seveso
3-Bhopal

فصل اول : کليات

1-1 . هدف اصلي تحقيق
هدف از اين پروژه ارزيابي برخي از حوادث مخاطره آميز است که وقوع آن در ايستگاه تقويت فشار گاز رامسر 1 محتمل مي باشد و هم چنين بررسي آثار و پيامد هاي ناشي از بروز اين حوادث ، با داده هاي تجربي و به وسيله مدلينگ توسط نرم افزار PHAST انجام مي شود و در نهايت راهکار ها و پيشنهادات مناسب جهت کنترل و کاهش پيامد هاي ناشي از اين حوادث ارائه خواهد شد .
1-2. بيان مسئله
نياز امروزي جوامع بشري به تعريف رعايت استانداردهاي بالاتر ، در برخورد با فعاليت هاي مربوط به صنايع فرآيندي همواره در حال افزايش است . اين استاندارد ها عموماً در جهت افزايش سطح ايمني صنايع فرآيندي است . برآورده کردن اين نياز موجبات ايجاد تقابل ، بين سود ناشي از گسترش واحد هاي فرآيندي و ريسک وارده بر انسان ها و تجهيزات را فراهم مي آورد . تعريف اين استاندارد ها ، از يک سو منجر به تغيير فرآيند ، حجيم شدن واحد هاي صنعتي و تغيير شرايط در خارج از
1- Ramsar Gas Compressor Station
مرزهاي واحدهاي صنعتي شده و از سوي ديگر سبب مي شود که ريسک توليدي ، توسط واحد هاي صنعتي تغييرکند . با توجه به روندکنوني ، اين تغييرعموماً رو به افزايش است. لذا تعيين و رعايت فاصله مناسب بين منابع ايجاد خطر و بخش آسيب پذير ، همواره سبب ايجاد انعطاف لازم در برخورد مناسب با تغييرات محتمل درطول زمان مي شود . تعيين اين فواصل و مطالعات مربوطه ، از طريق روشي به نام ارزيابي کمي ريسک يا همان روشQRA صورت مي گيرد . ارزيابي کمي ريسک روشي است که با توجه به مجموعه شرايط موجود و با لحاظ کردن احتمال وقوع حوادث ، مي تواند تخمين مناسبي از فواصل ايمن را ارائه دهد. در ارزيابي کمي ريسک حوادث ، دو پارامتر نقش عمده اي ايفا مي کنند . پارامتر اول پيامد و پارامتر دوم تکرارپذيري حادثه است . پيامد به معناي ميزان خسارت وارد شده به سيستم در اثر يک بار وقوع حادثه و تکرارپذيري به معناي تعداد دفعاتي است که آن حادثه در يک بازه زماني يک ساله اتفاق مي افتد . عموماً هيچ کدام از اين دو پارامتر به تنهايي براي ارزيابي خطرات کافي نيستند . به همين دليل تعيين معياري که هر دو عامل را در نظر بگيرد ، در بررسي مخاطرات بسيار مفيد مي باشد . تابعيت ريسک از تکرارپذيري و پيامد در اکثر موارد پيچيده بوده و با توجه به روش هايي که براي ارزيابي ريسک به کار برده مي شود ، ترکيب هاي مختلفي از آن ها ارائه مي گردد . اما در ساده ترين حالت ، مي توان ريسک را حاصل ضرب مقاديرکمي پيامد در تکرارپذيري دانست .
حوادثي که در خطوط انتقال گاز و همچنين در تاسيسات تقويت فشار گاز در داخل و خارج از کشور رخ داده است و باعث ايجاد تلفات جسمي و مالي جبران ناپذيري به اشخاص و سيستم شده است ، سبب گرديده که اين بحث و مباحثي از اين دست جايگاه ويژه اي در صنعت گاز کشور پيدا کند .
براي انجام اين تحقيق نيازمند آنيم که با تاسيسات تقويت فشار گاز ، هدف از راه اندازي ، تعاريف مهم و اصلي مربوط به ارزيابي و رويه آن و نيز طريقه کار با نرم افزار Phast ، آشنا شويم .

1-3 . فرضيه تحقيق
از ميان فرضيه هاي زير ، رخداد فرضيه 1 مردود مي باشد و فرضيه هاي 2 و 3 مطابق انتظار محتمل مي باشند.
1) بعداز overhaulسيستم احتمال بروز نشتي بالاتر مي رود.
2) از بين شرايط موثر در انتشار مواد (پايداري جوي،سرعت باد،دماي محيط،عوارض محلي زمين ورطوبت هوا) رطوبت هواتاثير قابل ملاحظه اي درانتشار مواد ندارد.
3) محتمل ترين مخاطرات انتشار گاز قابل اشتعال، آتش سوزي و انفجار مي باشد.

1-4 . نوآوري تحقيق
با توجه اين که عمده فعاليت هاي انجام شده در زمينه ارزيابي ريسک درايستگاه هاي تقويت فشار گاز به ارزيابي ريسک محيط زيستي مربوط مي شود و همچنين مطالعات ايمني و شناسايي مخاطرات در ايستگاه هاي تقويت فشار گاز با استفاده از روش هاي نظيرFMEA,HAZOP FTA, و RBIصورت گرفته است ، لذا اين پروژه مي تواند الگوي خوبي جهت ارائه در زمينه ارزيابي ريسک ناشي از حوادث فرآيندي به روش QRA در يک ايستگاه تقويت فشار گاز باشد.

1-5 . پيشينه تحقيق
در ارتباط با پروژه هاي خارجي انجام شده در زمينه ارزيابي کمي ريسک ( QRA ) ، مي توان به اين مطلب اشاره کرد که پروژه اي که به طورخاص به ارزيابي کمي ريسک در” ايستگاه تقويت فشار گاز” بپردازد ، وجود ندارد و عمده اين پروژه ها مربوط به ارزيابي ريسک “خطوط انتقال گاز و شبکه ” بوده که تعدادي از آن ها به قرار زير مي باشد :

1 – Lei Ma, Liang Cheng and Man Chun Li., (26, 6, Nov. 2013), “Quantitative Risk Analysis of Urban Natural Gas Pipeline Networks Using Geographical Information System”, Journal of Loss Prevention in the process Industries, pp.1183 – 1192.

2 – Z.Y. Han and W.G. Weng. , (23, 3, May 2010), “An Integrated Quantitative Risk Analysis Method For Natural Gas Pipeline Network”, process Industries Journal of Loss Prevention, pp. 428-436.
3 – Young-Do Jo and Bum Jong Ahh. , (3, August 2005), “A method of Quantitative Risk Analysis Assessment for Transmission Pipeline Carrying Natural Gas”, Journal of Hazardous Material, pp.1-12.

1 ) آقايان لي ما ، ليانگ چنگ و مان چو لي ، در سال 2013 ، مقاله اي را با عنوان ” ارزيابي کمي ريسک خطوط لوله شبکه گاز طبيعي شهري با استفاده از اطلاعات جغرافيايي سيستم ( GIS )” ، به چاپ رساندند . روش کار آن ها در اين مقاله ترکيب پارامتر هاي نرخ رد شده ارزيابي شبکه خط لوله جامع ، تحليل کمي مدل و نتيجه منطقي حادثه و ارزيابي اختصاصي و معمول ريسک ها بود . نتايج حاصله بيانگر اين است که کاربرد تکنولوژي ( GIS ) ، مي تواند از طريق مديريت کارکنان که در تعيين حدود نواحي ريسک بالا مورد نياز است ، به قوي تر شدن تحليل کمي ريسک ( QRA ) براي خطوط لوله شبکه گاز طبيعي شهري ، کمک شاياني نمايد .
2 ) آقايان هان و ونگ ، در سال 2010 ، مقاله اي تحت عنوان ” کامل کردن روش ارزيابي کمي ريسک براي خطوط لوله شبکه گاز طبيعي شهري ” ، به چاپ رساندند . روش کار آن ها ترکيب احتمالي ارزيابي اتفاقات ( تحليل نتايج و سنجش ريسک ) بود . نکته قابل توجه اينکه نتايج تحليل شده در اين مقاله شامل ورودي و خروجي به لوله هاي گاز مي باشد . ارزيابي نتايج خروجي بر روي ريسک اختصاصي و ريسک هاي عموي تمرکز دارد . نتايج حاصله نشان مي دهد که ريسک کمي و جامع روشي را براي شبکه خطوط لوله گاز تحليل مي کند که مي تواند در موارد عملي و کاربردي مورد استفاده قرار گيرد .
3 ) آقايان يانگ دو جو و بوم جانگ آه ، در سال 2005 ، مقاله اي با عنوان ” روش آناليز ارزيابي کمي ريسک براي انتقال خطوط لوله حامل گاز طبيعي ” ، به چاپ رساندند . روش کار آن ها بر روي توسعه روش ساده جهت ارزيابي کمي ريسک براي خطوط لوله گاز طبيعي متمرکز شده و به معرفي پارامترهايي از مسافت مهلک و مسافت تجمعي مهلک مي پردازد . نتايج حاصله از روش پيشنهادي ارزيابي کمي ريسک در اين مقاله براي مديريت ريسک ، طي برنامه ريزي و مراحل ساخت خطوط لوله جديد و بهبود خطوط لوله مدفون شده مفيد مي باشد .

کارهاي انجام شده در زمينه ارزيابي ريسک ( ايمني و زيست محيطي ) در داخل کشور بيشتر بر روي خطوط انتقال گاز و شبکه مي باشد ، در مواردي هم که اين ارزيابي ها بر روي تاسيسات گازي ( ايستگاه ها و پالايشگاه ها ) انجام گرفته با روش هايي مانند FMEA ،HAZOP ،AHP بوده است . با توجه به روشي که در اين پروژه مد نظر است ، بايد تمرکز خود را بر روي روش کار قرار داد و از پروژه ها و مقالاتي که در آن از روش ارزيابي کمي ريسک استفاده شده است الگو برداري کرد . در ذيل به مقاله اي اشاره مي شود که در داخل کشور و با روش ارزيابي کمي ريسک بر روي خطوط انتقال گاز بررسي و تدوين شده است .
1 ) آقايان مجتبي باقري ، ناصر بدري ، داوود رشتچيان و هوشنگ اقباليان نوري زاده مقاله اي را تحت عنوان ” تعيين حريم ايمن خط لوله انتقال گاز ترش به روش ارزيابي کمي ريسک ” در اسفند 1390 به چاپ رساندند . در روش کار آن ها با استفاده از نرم افزار Phast Risk و با توجه به روش ارزيابي کمي ريسک ، حريم اين خطوط لوله در چهار ضخامت متفاوت تعيين و مشخص شد . نتيجه کار آن ها نشان داد که افزايش يا کاهش ضخامت لوله در تعيين حريم تاثير انکار ناپذيري دارد ، اين در حالي است که روش هاي گذشته تاثير ضخامت لوله را لحاظ نمي کردند .

1-6 . ضرورت توجه به مطالعات ايمني در ايستگاه تقويت فشار گاز
هر سناريو )ايجاد نشتي 1 يا پارگي 2 در يک لوله يا مخزن تحت فشار حاوي ماده اشتعال پذير( مي تواند داراي چندين پيامد )انتشار گاز قابل اشتعال ، آتش و انفجار 3( باشد که اين پيامد ها از طريق مدل هاي ارائه شده براي رهايش و پخش مواد در محيط و مدل هاي آتش و انفجار تعيين مي شوند. آثار ناشي از آتش به صورت توزيع شدت تشعشع و آثار ناشي از انفجار به صورت توزيع موج انفجار تعيين مي شود و در ادامه تاثير اين پيامد ها بر روي جمعيت و تجهيزات طريق مدل هاي آسيب پذيري ارزيابي مي گردد .
با توجه به توضيحات فوق ، اهميت چنين مطالعاتي براي واحد هاي فرآيندي مشخص مي شود. اين اهميت با بررسي سوابق حوادث گذشته که بي توجهي به اين موارد سبب ايجاد حوادث ناگواري شده است ، بيشتر ملموس مي شود . ( جداول 1 – 1 و 1 – 2 و 1 – 3 و نمودار 1 – 1 ) .

1-Leakage
2-Rupture
3-Explosion
جدول ( 1-1 ) . برخي از مهمترين حوادث فرآيندي رخ داده در ايران و جهان [ 3 ]
حادثه
کشور
علت وقوع
پيامد ها
سال وقوع
فليکس برو
انگلستان
نشت و انفجار گاز سيکلو هگزان
27 نفر کشته و آتش سوزي به مدت 10 روز
1974
پايپر آلفا 1
انگستان
آتش سوزي و انفجار در سکوي نفتي
مرگ 165 نفر و تخريب کامل سکو
1988
لانگفورد2
استراليا
انفجار در کارخانه گاز ESSO
2 نفر کشته و توقف فعاليت هاي صنعتي در ايالت ويکتوريا به مدت 20 روز
1998
خط لوله گاز پالايشگاه شهيد هاشمي نژاد
ايران
برخورد بيل مکانيکي با خط لوله و وقوع انفجار و آتش سوزي
4 نفر کشته و سوختگي 16 نفر کارکنان
1389
پالايشگاه آبادان
ايران
نشت گاز و انفجار
1 نفر کشته و 36 نفر مصدوم
1390
پتروشيمي بندر امام خميني
ايران
نشت گاز و انفجار
8 نفر کشته و 2 نفر مصدوم
1391

1- Piper Alpha
2- Langford
جدول ( 1-2 ) . آمار حوادث نشت گاز ، آتش سوزي و انفجار مناطق عمليات انتقال گاز [ 4 ]
نوع حادثه

تعداد حادثه

حوادث نشت گاز
و آتش سوزي

حوادث مربوط به خطوط لوله

12

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید